• youtube
  • facebook

Vẻ đẹp thuyền độc mộc trên hồ Ba Bể

Trước đây, người Tày sống ven vùng hồ Ba Bể thường sử dụng thuyền độc mộc như là phương tiện chính để di chuyển trên mặt hồ. Không chỉ trở nên quen thuộc và gắn liền với đời sống thường ngày, thuyền độc mộc còn mang giá trị bản sắc văn hóa độc đáo.

Trước đây, người Tày sống ven vùng hồ Ba Bể thường sử dụng thuyền độc mộc như là phương tiện chính để di chuyển trên mặt hồ. Không chỉ trở nên quen thuộc và gắn liền với đời sống thường ngày, thuyền độc mộc còn mang giá trị bản sắc văn hóa độc đáo.

Đến với Hồ Ba Bể ngày nay, du khách vẫn dễ dàng bắt gặp hình ảnh mỗi sáng sớm, người dân nơi đây buông chài thả lưới trên chiếc thuyền độc mộc. Giữa vùng hồ bao la, dưới ánh nắng sớm, chiếc thuyền nhỏ bằng thân cây gỗ lướt nhẹ êm đềm tựa như bức tranh thủy mặc nên thơ trữ tình.

Theo ông Trần Duy Thủ, người có thâm niên hơn 40 năm làm thuyền độc mộc ở thôn Pác Ngòi, xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể thì thuyền độc mộc có trên hồ Ba Bể từ rất lâu. Sở dĩ có tên gọi là thuyền độc mộc vì nó được làm từ một thân cây gỗ nguyên khối, thuyền có thể chịu được sự va đập lại di chuyển thuận tiện, có thể luồn lách qua nhiều chỗ, cũng có thể đi qua thác nước gập ghềnh, rất phù hợp với địa hình sông hồ phức tạp, nhỏ hẹp nơi đây.

Hồ Ba Bể

Ông Thủ cho biết thêm, để có được một chiếc thuyền độc mộc tốt thì khâu quan trọng nhất là chọn gỗ. Với người dân ở Ba Bể, gỗ được chọn thường là loại gỗ dẻo dai, chắc chắn, ít bị mối mọt như lát, lim, đinh.

Cấu tạo của thuyền khá đơn giản nhưng việc làm ra nó cũng là một quá trình nghệ thuật đòi hỏi nhiều công sức và tài năng của người nghệ nhân. Những cây gỗ dùng làm thuyền độc mộc phải có hàng chục năm tuổi, dài ít nhất là 8 mét, thân to thẳng tuột, ít cành nhánh. Sau khi đốn gỗ những người thợ khéo léo sử dụng loại cuốc chim thật sắc bén để khoét lòng thuyền, dùng bào bào nhẵn mặt bên trong và bên ngoài chiếc thuyền, vừa đẽo, vừa đốt lửa để hong khô thân cây.

Trong quá trình đẽo thuyền, người nghệ nhân phải toàn tâm toàn ý, tập trung vào từng nhát rìu, tỉ mỉ từng đường nét, đến khi chiếc thuyền bắt đầu có hình có dáng. Mỗi con thuyền đối với người nghệ nhân là cả một công trình nhiều tâm huyết, có cả sự đam mê và lòng tin. Để có một chiếc thuyền độc mộc hoàn hảo thì các bộ phận từ đầu đến đuôi thuyền phải cân đối, hài hòa, vỏ thuyền tuy mỏng nhưng có sức chịu đựng tốt với các con sóng đánh ập vào. Chiếc thuyền nhỏ, rộng khoảng 60 cm, dài chừng 10m và chỉ chở được 1-2 người được đẩy đi bằng mái chèo. Người chèo thuyền cũng phải rất khéo léo, nhẹ nhàng, khi chèo phải đều tay và giữ thăng bằng, nếu không thuyền sẽ chòng chành, nước sẽ vào thuyền.

Hàng năm, tại hội xuân Ba Bể, trò chơi đua thuyền độc mộc đã giúp gìn giữ nét văn hóa đặc sắc của thuyền độc mộc, đồng thời giúp người dân và du khách hiểu biết nhiều hơn về chiếc thuyền độc đáo này. Ngay từ sáng sớm, hàng ngàn người dân và du khách tập trung bên bờ hồ để cùng theo dõi giải đua thuyền độc mộc truyền thống. Cuộc đua thường được bắt đầu từ sáng sớm, với 5 - 7 đội tham dự, đại diện cho các thôn quanh hồ như Pác Ngòi, Cốc Tộc, Bó Lù... Trên mỗi thuyền, một nam một nữ mặc trang phục truyền thống của người Tày, chuẩn bị tư thế sẵn sàng khi trọng tài cất tiếng còi là chèo thuyền vun vút. Đoạn đua chỉ dài chừng 300m nhưng có đến hàng ngàn người tập trung cổ vũ, tạo nên không khí náo nức, vui tươi của hội xuân. Thuyền chiến thắng không chỉ nhận được phần thưởng của Ban Tổ chức mà còn được sự ngưỡng mộ của nhiều người dân. Hình ảnh những chàng trai, cô gái mặc áo chàm dân tộc Tày chèo thuyền độc mộc trên hồ Ba Bể đã đi vào thơ ca, hội họa, nhiếp ảnh… góp phần tô thắm thêm bức tranh hữu tình hồ Ba Bể, làm lưu luyến bước chân du khách.

Ông Hoàng Văn Chuyền, Trưởng thôn Pác Ngòi, xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể cho biết: Đến nay, toàn thôn chỉ còn 4 chiếc thuyền độc mộc, các thôn lân cận trong vùng hồ như Bó Lù, Cốc Tộc cũng chỉ còn sót lại 1 - 2 chiếc, hầu hết cư dân đều sử dụng thuyền sắt. Theo thời gian, gỗ lớn làm thuyền ngày càng khó tìm nên việc làm thuyền cũng trở nên hiếm hoi. Cùng với nhịp sống hiện đại thuyền độc mộc không còn là sự lựa chọn ưu tiên về vận chuyển trên sông nước. Sự xuất hiện của những phương tiện giao thông hiện đại và thuận lợi khiến cho thuyền độc mộc dần vắng bóng trên những dòng sông, nghệ thuật làm thuyền độc mộc cũng dần mai một. Phần lớn thuyền độc mộc hiện có là để phục vụ du khách và được dùng vào những dịp lễ hội đua thuyền truyền thống của địa phương. Tuy không được sử dụng thường xuyên, nhưng với người dân vùng hồ Ba Bể nói riêng và cộng đồng dân tộc Tày ở Bắc Kạn nói chung, hình ảnh những chiếc thuyền độc mộc vẫn là nét đẹp văn hóa ăn sâu vào tiềm thức mỗi người dân và còn được lưu giữ đến tận mai sau

Theo Thu Trang (backan.gov.vn)